آینده اینترنت: از وب ۳.۰ تا متاورس چه میدانیم؟ اینترنت، این اختراع شگفتانگیز بشر، هرگز در یک نقطه متوقف نمیشود. اگر دهه ۹۰ میلادی دوران «صفحات وب ایستا» بود و دهه ۲۰۰۰ و ۲۰۱۰ عصر «شبکههای اجتماعی و گوشیهای هوشمند»، اکنون ما در آستانه ورود به دورانی هستیم که مرزهای بین دنیای فیزیکی و دیجیتال در حال محو شدن است. واژههایی مثل وب ۳.۰ (Web 3.0) و متاورس (Metaverse) این روزها تیتر اخبار تکنولوژی را تسخیر کردهاند، اما اینها دقیقاً چه معنایی دارند؟
آیا قرار است تمام زندگیمان را با عینکهای واقعیت مجازی بگذرانیم؟ یا وب ۳.۰ صرفاً یک اصطلاح بازاریابی برای فروش رمزارزهاست؟ در این مقاله، نقشه راه آینده اینترنت را بررسی میکنیم و میبینیم که چگونه این فناوریها زندگی، کار و اقتصاد ما را دگرگون خواهند کرد.
مروری کوتاه بر تکامل وب: از کجا به کجا رسیدیم؟
برای درک آینده، ابتدا باید گذشته را بشناسیم. اینترنت تا به امروز سه فاز اصلی را طی کرده است:
وب ۱.۰: عصر «فقط خواندنی» (۱۹۹۰-۲۰۰۵)
اینترنت در ابتدا شبیه یک کتابخانه بزرگ دیجیتال بود. وبسایتها ایستا بودند و کاربران فقط میتوانستند اطلاعات را بخوانند. تعاملی وجود نداشت و تولید محتوا فقط توسط متخصصان انجام میشد.
وب ۲.۰: عصر «خواندنی-نوشتنی» (۲۰۰۵-اکنون)
این دورانی است که اکنون در آن زندگی میکنیم؛ عصر شبکههای اجتماعی، بلاگها و یوتیوب. در وب ۲.۰، کاربران هم مصرفکننده هستند و هم تولیدکننده. اما مشکل اصلی اینجاست: تمرکز قدرت. دادههای ما در سرورهای غولهای فناوری مثل گوگل، متا (فیسبوک) و آمازون ذخیره میشود و آنها مالک واقعی هویت دیجیتال ما هستند.
وب ۳.۰: عصر «خواندنی-نوشتنی-مالکیت» (آینده نزدیک)
اینجا جایی است که انقلاب رخ میدهد. وب ۳.۰ میخواهد قدرت را از غولهای فناوری گرفته و به کاربران بازگرداند. کلیدواژه این عصر «غیرمتمرکز بودن» (Decentralization) است.
وب ۳.۰ (Web 3.0) دقیقا چیست؟
وب ۳.۰ نسل بعدی اینترنت است که بر پایه فناوری بلاکچین (Blockchain) ساخته میشود. اگر وب ۲.۰ درباره اتصال مردم به یکدیگر بود، وب ۳.۰ درباره اتصال مردم، دادهها و ماشینها در بستری امن و بدون واسطه است.
ویژگیهای کلیدی وب ۳.۰:
- مالکیت واقعی دادهها: در وب ۳.۰، شما مالک محتوای خود هستید. اگر پستی در یک شبکه اجتماعی غیرمتمرکز بگذارید، هیچ شرکتی نمیتواند آن را پاک کند یا اکانت شما را بدون دلیل ببندد.
- هویت مستقل: به جای اینکه برای هر سایت یک نام کاربری و رمز عبور بسازید، با یک کیف پول دیجیتال (Wallet) به تمام سرویسها متصل میشوید.
- اقتصاد توکنی: کاربران برای فعالیتهای خود پاداش میگیرند. تصور کنید به جای اینکه اینستاگرام از دادههای شما پول در بیاورد، شما بابت دیدن تبلیغات یا تولید محتوا، توکن (ارز دیجیتال) دریافت کنید.
متاورس (Metaverse): اینترنت سه بعدی
اگر وب ۳.۰ “موتور” و زیرساخت آینده اینترنت باشد، متاورس “بدنه” و رابط کاربری آن است. متاورس مجموعهای از جهانهای مجازی پایدار و سه بعدی است که در آنها افراد میتوانند با استفاده از آواتارها با یکدیگر تعامل کنند، کار کنند، بازی کنند و حتی خرید کنند.
متاورس چیزی فراتر از بازیهای ویدیویی است
بسیاری متاورس را با بازیهایی مثل فورتنایت اشتباه میگیرند. اما تفاوت اصلی در «تداوم» و «اقتصاد» است.
- حضور همگام: شما حس میکنید واقعاً در کنار دیگران هستید (به کمک واقعیت مجازی VR و واقعیت افزوده AR).
- اقتصاد پویا: شما میتوانید در متاورس زمین بخرید، خانه بسازید، لباس طراحی کنید و آنها را در قالب NFT بفروشید و درآمد واقعی داشته باشید.
پیوند وب ۳.۰ و متاورس: یک ازدواج دیجیتال
شاید بپرسید این دو مفهوم چگونه به هم متصل میشوند؟ متاورس برای اینکه واقعاً آزاد و متعلق به مردم باشد (و نه در انحصار شرکتی مثل متا/فیسبوک)، نیاز به زیرساخت وب ۳.۰ دارد.
- نقش NFTها: توکنهای غیرمثلی (NFT) سند مالکیت شما در متاورس هستند. آنها ثابت میکنند که این قطعه زمین مجازی یا این لباس آواتار، متعلق به شماست و قابل کپیبرداری نیست.
- نقش رمزارزها: پول رایج در این دنیا، ارزهای دیجیتال خواهند بود. تراکنشها آنی، جهانی و بدون نیاز به بانک انجام میشوند.
- سازمانهای خودگردان (DAO): قوانین دنیای متاورس توسط مدیران شرکتها تعیین نمیشود، بلکه توسط جامعه کاربران و از طریق رأیگیریهای بلاکچینی (DAO) مشخص میگردد.
تغییرات ملموس در زندگی روزمره ما
این تکنولوژیها فقط برای گیکها نیستند؛ آنها زندگی عادی را تغییر خواهند داد:
۱. محل کار مجازی
به جای جلسات خستهکننده در زوم، با هدست VR وارد یک دفتر کار مجازی میشوید. آواتار همکارانتان را میبینید، صدایشان را از جهت درست میشنوید و روی یک وایتبرد مجازی مشترک مینویسید.
۲. آموزش فراگیر
دانشآموزان به جای خواندن درباره منظومه شمسی در کتاب، در متاورس به فضا سفر میکنند و بین سیارات قدم میزنند. دانشجویان پزشکی میتوانند بدون ریسک، روی بدنهای شبیهسازی شده تمرین جراحی کنند.
۳. خرید و تجارت
شما میتوانید قبل از خرید یک کفش از آمازون، نسخه سه بعدی آن را با استفاده از واقعیت افزوده (AR) روی پای خود در خانه امتحان کنید. یا حتی لباسی بخرید که هم نسخه فیزیکی دارد و هم آواتار شما در متاورس آن را میپوشد.
چالشها و روی تاریک ماجرا
با تمام این هیجانات، مسیر رسیدن به آینده اینترنت هموار نیست. چالشهای بزرگی پیش رو داریم:
- محدودیتهای سختافزاری: هدستهای واقعیت مجازی هنوز سنگین، گران و گاهی باعث سرگیجه هستند. تا زمانی که این ابزارها مثل عینک آفتابی سبک نشوند، متاورس فراگیر نخواهد شد.
- حریم خصوصی و امنیت: اگر وب ۲.۰ دادههای کلیکهای ما را ردیابی میکرد، متاورس میتواند حرکات چشم، ضربان قلب و واکنشهای فیزیکی ما را هم رصد کند. حفاظت از این دادهها حیاتی است.
- آسیبهای روانی: غرق شدن در دنیای مجازی ممکن است باعث انزوا در دنیای واقعی و مشکلات هویتی شود.
- مصرف انرژی: زیرساختهای بلاکچین و سرورهای قدرتمند متاورس انرژی زیادی مصرف میکنند که برای محیط زیست نگرانکننده است.
جمع بندی: چه زمانی به آینده میرسیم؟
آینده اینترنت یک دکمه روشن و خاموش نیست که ناگهان زده شود. ما در یک طیف قرار داریم. هماکنون المانهایی از وب ۳.۰ (مثل کیف پولهای کریپتو) و متاورس (مثل بازیهای Roblox) وجود دارند. کارشناسان پیشبینی میکنند که تکامل کامل و ادغام این فناوریها در زندگی روزمره، بین ۵ تا ۱۰ سال آینده رخ خواهد داد.
آنچه مسلم است، اینترنت آینده تعاملیتر، هوشمندتر و غیرمتمرکزتر خواهد بود. سوال این نیست که «آیا» این اتفاق میافتد، سوال این است که ما چقدر برای پذیرش و استفاده از فرصتهای این دنیای جدید آمادهایم؟